Er zijn van die liedjes die maar een paar seconden nodig hebben. Je hoort de eerste noten en ineens ben je weer achttien. Je zit weer achterin de auto op weg naar vakantie, denkt aan iemand die je al jaren niet hebt gezien of krijgt simpelweg een beter humeur zonder dat je precies weet waarom.
En dan begint meestal je voet mee te tikken.
Bij mij blijft het daar niet altijd bij. Als een nummer me echt raakt, wordt stilzitten ineens verrassend ingewikkeld. Eerst een beetje meetikken, dan zachtjes meezingen en voor ik het weet sta ik ergens in de keuken te bewegen alsof er een publiek van duizenden mensen meekijkt. Dat publiek bestaat meestal uit mijn kat, die daar overigens niet om gevraagd heeft.
Maar eigenlijk is het helemaal niet zo gek dat muziek zoveel met ons doet. Ons brein reageert namelijk behoorlijk enthousiast op muziek.
Je brein weet soms al wat er gaat komen
Wanneer we luisteren naar muziek die we mooi vinden, wordt het beloningssysteem in ons brein actief. Daarbij speelt dopamine een belangrijke rol. Dat is onder andere betrokken bij plezier, motivatie en het gevoel dat iets de moeite waard is.
En het interessante is dat dit niet alleen gebeurt wanneer je bij je favoriete stukje aankomt. Ook de verwachting ervan kan al iets in gang zetten.
Je kent het moment. Je hoort de eerste paar seconden van een nummer en je weet precies wat eraan komt. Die gitaarsolo. Die uithaal. Dat refrein waarvan je de tekst na twintig jaar nog steeds volledig kunt meezingen, inclusief het verkeerde woord dat je vroeger zelf hebt bedacht.
Je brein loopt als het ware alvast vooruit.
Dat helpt misschien ook verklaren waarom muziek soms zo’n sterk gevoel kan oproepen. Een nummer kan je kippenvel geven, je energie geven of je ineens terugbrengen naar een bepaald moment uit je leven. Onderzoek laat zien dat muziek die zulke sterke emoties oproept hersengebieden activeert die betrokken zijn bij plezier, motivatie en beloning.
En soms kan muziek je daardoor ook makkelijker in een soort flow brengen. Dat is zo’n moment waarop je helemaal opgaat in wat je doet en de tijd even lijkt te verdwijnen. Niet omdat je zo ontzettend hard je best doet, maar juist omdat je er helemaal in zit.
Dat kan tijdens het sporten gebeuren, maar net zo goed tijdens een wandeling, het koken of dat spontane dansje in de woonkamer.
Je hoeft trouwens niet altijd je favoriete nummer op te zetten
Want je brein houdt niet alleen van herkenning. Het vindt het ook interessant om nieuwe dingen te ontdekken.
Wanneer je voor het eerst naar een onbekend nummer luistert, probeert je brein voortdurend te voorspellen wat er gaat gebeuren. Welke noot komt hierna? Wanneer komt het refrein? Blijft het ritme hetzelfde of gebeurt er iets onverwachts?
Dat maakt nieuwe muziek eigenlijk een kleine ontdekkingstocht.
Dus als je altijd naar dezelfde playlist luistert, is dit misschien een mooi moment om eens iets compleet anders op te zetten. Luister naar jazz als je normaal pop luistert. Probeer klassiek als je playlist vooral uit dance bestaat. Of zoek een artiest uit een land waar je nog nooit muziek van hebt gehoord.
Je hoeft het niet meteen mooi te vinden. Sterker nog, misschien zet je het na dertig seconden weer af. Ook goed. Het gaat er niet om dat je een nieuwe muzieksmaak moet ontwikkelen. Gewoon nieuwsgierig zijn is al genoeg.
En dan kun je het ook nog zelf gaan maken
Muziek luisteren is één ding, maar zelf muziek maken vraagt pas echt wat van je brein.
Als je een instrument leert bespelen, moet je tegelijkertijd luisteren, onthouden, bewegen, ritme houden, fouten herkennen en opnieuw proberen. Dat klinkt misschien als behoorlijk veel werk voor iets wat je in eerste instantie vooral voor de lol doet.
Toch is juist dat interessant. Ons brein kan zich namelijk blijven aanpassen. Dat noemen we neuroplasticiteit. Onderzoek naar het leren bespelen van een instrument laat zien dat muzikale training samenhangt met veranderingen in het brein en met bepaalde cognitieve vaardigheden. Ook bij oudere volwassenen zijn er aanwijzingen dat instrumentale training onder andere aandacht, schakelen en verwerkingssnelheid kan ondersteunen.
Dus misschien hoeft die piano op zolder helemaal geen concertzaal meer te vullen. Misschien is het al interessant genoeg om hem weer eens af te stoffen en drie verkeerde akkoorden achter elkaar te spelen.
Je hoeft tenslotte niet goed te zijn om iets nieuws te leren.
En misschien is dansen wel de leukste vorm van bewegen
Dan komen we vanzelf bij mijn favoriete onderdeel: dansen.
Want daar komen muziek en beweging mooi samen. Je hoeft geen sportkleding aan, geen warming-up te doen en er hoeft niemand met een stopwatch naast je te staan. Je zet gewoon een nummer op en je lichaam doet de rest.
Tijdens dansen gebeurt ondertussen behoorlijk veel. Je beweegt, luistert naar het ritme, onthoudt patronen, anticipeert op wat er komt en probeert ondertussen niet tegen de salontafel aan te lopen. Dans combineert daarmee fysieke én cognitieve activiteit.
Onderzoek naar dans laat dan ook interessante verbanden zien met onder andere cognitie, geheugen, motivatie en welzijn.
Maar misschien is dat niet eens het belangrijkste.
Het voelt namelijk helemaal niet alsof je iets voor je gezondheid aan het doen bent.
Je bent gewoon aan het dansen.
En misschien is dat precies waarom het zo goed past bij een gezonde leefstijl.
Gezond leven mag ook gewoon leuk zijn
We praten bij een gezonde leefstijl vaak over dingen die we moeten doen. Meer bewegen. Beter slapen. Minder stress. Goed voor je brein zorgen.
Allemaal belangrijk. Maar misschien hoeft gezond leven niet altijd te voelen als een lijstje dat je moet afwerken.
Misschien kan het ook beginnen met iets waar je gewoon zin in hebt.
Een wandeling met een goede playlist. Een dansje in de keuken. Een liedje dat je terugbrengt naar een mooie herinnering. Een instrument dat al jaren staat te wachten op een tweede leven. Of juist een nummer dat je nog nooit hebt gehoord.
Muziek kan plezier oproepen, nieuwsgierigheid aanwakkeren en je letterlijk in beweging brengen. En misschien is dat wel een mooie reminder: bewegen hoeft niet altijd als bewegen te voelen.
Dus zet die muziek maar aan.
En als je voet vanzelf begint mee te tikken, zou ik hem vooral niet tegenhouden.
